علوم

زیست اول راهنمایی
نویسنده : نورا - ساعت ٥:٠٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 

گوناگونی جانداران


پیرامون ما، جانداران بسیار گوناگونی زندگی می کنند. به طوری که در روی زمین میلیون ها نوع جانور و صدها هزار نوع گیاه وجود دارد. هیچ کس نمی تواند در تمام عمر خود، همه جانواران را مورد مطالعه قرار دهد. البته نیازی به چنین کاری وجود ندارد زیرا میان گروه های مختلف جانداران شباهت های زیادی وجود دارد. و می توان با طبقه بندی آنها مطالعه جانداران را آسان تر نمود.
برای سهولت مطالعه موجودات زنده آنها را بر اساس خصوصیات مشترک در گروه های مختلف طبقه بندی یا رده بندی می کنند.
و در هر گروه هم به همان روش می توان گروههای کوچکتر به وجود آورد. با توجه به اینکه طبقه بندی کار مطالعه را آسانتر می کند می توان نتیجه گرفت که بهترین طبقه بندی آن است که کاربرد آن زیادتر باشد.
امروزه در طبقه بندی مدرن و پیشرفته جانداران را بر اساس خصوصیات مشترک شان در گروه ها و زیر        گروه های مختلف قرار می دهند . بر این اساس اولین سطح طبقه بندی موجودات زنده سلسله نام دارد. هرچه به سطوح پایین تر می رسیم شباهت موجودات گروه ها به یکدیگر بیشتر می شود.

در این روش سطوح مختلف طبقه بندی عبارتند از:

سلسله، شاخه، رده، راسته، تیره، جنس ، گونه

شناسایی جانداران
یکی از راههایی که زیست شناسان برای شناسایی جانداران به کار می برند، استفاده از کلیدهای شناسایی است در واقع کلیدهای شناسایی، مجموعه ای از پرسش هاست که بر اساس ویژگیهای جانداران تهیه می شود و به کمک آن می توان نام جاندار را پیدا کرد.
مثلاً برای شناسایی یک جانور مهره دار می توان از کلید شناسایی زیر استفاده کرد.


زندگی جانوران
جانوران موجوداتی پر سلولی هستند یعنی بدن آنان از مقدار زیادی سلول تشکیل شده است که در کنار هم قرار دارند سلول های بدن جانوران از نظر شکل و اندازه و نوع کاری که انجام می دهند متفاوت است اما از این نظر که هیچ کدام توانایی غذاسازی ندارند، مشابه است. مانند انسان

 برای اینکه جانور بتواند کارهای خود را بهتر و سریع تر انجام دهد بین سلولها تقسیم کار صورت گرفته است و هر گروه سلول که ساختار ویژه خود را دارد کار بخصوصی را انجام می دهد. در این صورت هر چه سلول تخصص یافته تر باشد ساختمان بدن جانور پیچیده تر و پیشرفته تر خواهد بود.
همه جانوران از نظر محل زندگی، شکل بدن، نوع غذای مصرفی، طرز تنفس، و رفتارها با یکدیگر متفاوتند.


شکل بدن:
در میان گروههای جانوران ، جاندارانی وجود دارند که ساختمان بدنی ساده و ابتدایی دارند، این جانوران در سطح یا داخل بدن اسکلت ندارند اما در سایر جانوران اسکلت وجود دارد. اسکلت در جانوران وظایف گوناگونی را بر عهده دارد. بعضی از وظایف اسکلت عبارتنداز: شکل دادن به بدن، تکیه گاه اغلب ماهیچه ها، محافظت از اندام های مهم.
اسکلت جانوران به دو دسته خارجی و داخلی تقسیم بندی می شود.
بعضی از جانوران مانند بندپایان اسکلت خارجی دارند. در این جانوران از ترشح مواد سخت، پوششی تشکیل می شود که بدن جانور در درون آن قرار دارد. جنس پوشش خارجی(اسکلت) در این جانوران متفاوت است در گونه هایی سیلیس و در گونه های دیگر می تواند از سیلیس یا آهک باشد.


اسکلت خارجی جانداران وظایف مختلفی را بر عهده دارد که عبارتنداز :
1) محافظت از بدن در برابر محیط های خیلی خشک یا آبی
2) کمک به دفاع از بدن


در جانوران مهره دار، اسکلت داخلی وجود دارد. جنس اسکلت این جانوران استخوان یا غضروف است . در این جانوران اسکلت، تکیه گاه ماهیچه هاست و از اندامهایی مانند قلب و شش ها و مغز محافظت        می کند.

زیستگاه:
جانوران در زیستگاه های مختلفی زندگی می کنند . برخی در آب (آبزی) و برخی در خشکی(خشکی زی) زندگی می کنند.
مثلاً زیستگاه ماهی آب و زیستگاه انسان خشکی است اما برخی از جانوران هم وجود دارند که نمی توان برای آنان زیستگاه معینی تعیین کرد مثلاً فک ها که در کنار دریا وجود دارند گاهی در آب و گاهی در ساحل دیده می شوند.



غذا خوردن:
می دانید که غذا انرژی و مواد مورد نیاز بدن ما و سایر جانداران را تأمین می کند. و یکی از ویژگی های موجودات زنده غذا خوردن است . هیچ جانوری نمی تواند غذای خود را بسازد بنابر این جانوران باید غذای خود را از بدن جانداران دیگر بدست آورند. مثلاً بعضی از جانوران شکارچی، با شکار جانوران دیگر از بدن آنان به عنوان غذا استفاده می کنند. گروهی از جانوران هم بر روی بدن جانوران یا درون بدن آنان زندگی        می کنند و نیازهای غذایی خود را از آن جانداران بدست می آورند مثلاً پشه مالاریا می تواند با نیش زدن بدن از خون انسان استفاده کند. اینگونه جانوران زندگی انگلی دارند.



با توجه با اینکه رژیم غذایی جانوران متفاوت است دندان های آنها نیز متناسب با روش تغذیه جانور است . مثلاً در سگ که جانوری گوشت خوار است دندانهای برنده ی نیش، پیشرفته تر است در صورتی که گوسفند، جانوری علف خوار است دندانهای آسیا که مخصوص خرد کردن و آسیا کردن است پیشرفته تر است. انسان نیز که جانداری همه چیز خوار است تمام انواع دندانها یعنی پیش، نیش و آسیا به نسبت تشکیل شده اند.

دندان های گوسفند                     دندان های سگ                     دندان های انسان

 

 

تنفس کردن
یکی از کارهایی که همه موجودات زنده ا ز جمله جانوران انجام می دهند تنفس کردن است. با این عمل اکسیژن به درون بدن می رود و موجب اکسایش مواد غذایی و تولید انرژی می شود. بنابر این جانوران با تجزیه مواد غذایی در داخل سلول ها به اکسیژن نیاز دارند، بعضی از جانوارن در آب و برخی در خشکی زندگی می کنند در نتیجه دستگاه تنفسی آنها نیز مشابه نیست.
بعضی از جانوران مانند کرم خاکی تنفس پوستی و بعضی مانند حشرات تنفس نایی و برخی مانند     ماهیها تنفس آبششی و بعضی مانند انسان تنفس ششی دارند.
کاملترین و کار آمدترین دستگاه تنفس در پرندگان مشاهده می شود در این جانوران علاوه بر شش ها کیسه های هوادار عقبی و جلویی وجود دارد که علاوه بر اینکه اکسیژن مورد نیاز عضلات قوی پروازی را تأمین    می کند موجب تنظیم دمای بدن پرنده هم می شود.

 

 

جهان جانوران


جانوران بسیار گوناگونند. توانایی آنها با سازگاری در محیط های مختلف سبب شده است که این موجودات در سراسر کره زمین در شرایط گوناگون محیطی به شکل های متفاوت زندگی کنند. دانشمندان عقیده دارند که هنوز نیمی از انواع جانوران بر روی کره ی زمین شناخته نشده اند.
برای مطالعه گوناگونی جانوران در این فصل از طبقه بندی ساده زیر استفاده می کنیم.


اسفنج ها:
اسفنج ها ساده ترین جانورانند این جانوران که اغلب دریازی هستند به صورت کلونی زندگی می کنند       تا کنون حدود 5000 گونه آنها شناخته شده است اسکلت اسفنج ها از آهک، سیلیس و یا نوعی پروتئین سخت تشکیل شده است . و بر این اساس اسفنج ها به سه دسته آهکی، شیشه ای و شاخی        طبقه بندی می شوند.
بدن یک اسفنج بالغ از سه لایه سلول مختلف تشکیل شده است این جانوران به طریقه جوانه زدن و یا قطعه قطعه شدن زیادمی شوند این جانوران تولید مثل جنسی نیز دارند و با تشکیل تخم زیاد می شوند.

کیسه تنان:
این گروه از جانوران نسبت به اسفنجها پیشرفته ترند. زیرا چندین نوع سلول اختصاصی که کارهایی مانند گوارش حرکت، حس کردن را بر عهده دارند در ساختمان آنها دیده می شود.
نام علمی شاخه کیسه تنان کنیدارپا است که از کلمه کنیدوست گرفته شده است.
کنیدوست سلولهای زهرآگینی است که بر روی بازوهای اطراف دهان جانور وجود دارد


کیسه تنان به دو شکل اصلی پولیپ(ثابت) و مدوز(متحرک و شناور) دیده می شوند این جانوران هم به طریقه جنسی(تولید تخم) و هم به طریقه غیر جنسی(جوانه زدن) زیاد می شوند.

 

 


کرم ها:
کرم ها گروه بزرگی از جانوران را تشکیل می دهند و اقسام بسیار زیادی دارند. برخی زندگی انگلی وبرخی زندگی آزاد دارند. آنها را می توان در محیطهای گوناگون، آب های شور، شیرین، خاک و حتی بدن گیاهان و جانوران یافت. کرم ها را بر اساس ساختمان بدن به سه شاخه:

 1) کم های پهن                      2) کرم های لوله ای                  3) کمر های حلقوی

تقسیم بندی می کنند.


کرم های پهن:
تا به حال 13 هزار گونه کرم پهن شناخته شده است همه آنها دارای ویژگی های زیر هستند.
1) بدن این جانداران دارای سه لایه جنینی است
2) تقارن آنها دو جانبی یا دو طرفی است
3) بدن حفره عمومی ندارد. و فضای بین بافتهای آنها را نوعی بافت پیوندی پر می کند.

P3

 

کرم های لوله ای
در این کرم ها نیز تقارن دو جانبی است حدود 15 هزار نوع آنها شناخته شده است که در محیط های گوناگون به شکل آزاد یا انگلی زندگی می کنند. بدن این جانداران بدون قطعه و لوله مانند است سطح بدن آنان را پوشش یا کوتیکول محکمی می پوشاند و حفره عمومی آنها (سلوم) کاذب است جنس نر و جنس ماده آنها از هم جداست و به طریق جنسی زیاد می شوند.


کرم های حلقوی
کرم های حلقوی یا (آنلیدها) حدود9000 گونه اند. گونه هایی ساکن آب های شیرین و گونه هایی دریازی و برخی در محیط خشکی زندگی می کنند . بدن این جانداران نرم و ماهیچه ای و حلقه حلقه است بدن آنها تقارن دو جانبی ودارای حفره عمومی است. دیواره بدن این جانداران دارای ماهیچه های طولی و حلقوی است که موجب حرکت جاندار می شوند دستگاه عصبی این جانوارن کامل تر شده است و شامل یک طناب عصبی شکل است. این جانوران گردش خون پیوسته دارند و تولید مثل آنها جنسی است.


نرم تنان
حدود 60 هزار گونه از نرم تنان شناخته شده است. از نظر علمی آنان را به 5 رده تقسیم بندی می کنند.

آمفی نورا:

اغلب دریازی اند در این جانداران سر تحلیل رفته و فاقد چشم، و بازو هستند و حدود 700 گونه آنها شناخته شده است.


ناوپایان:

حدود 200 گونه آنها شناخته شده است دریازی هستند صدف آنها لوله ای شکل است که از هر دو طرف باز است .


شکم پایان:

وجود پای بزرگ و مسطح زیر بدن ، عدم تقارن در حالت بلوغ ، داشتن صدف پیچ خورده یک تکه از ویژگی های این گروه است در دهان شکم پایان زبان سوهان مانندی وجود دارد که برای تراشیدن مواد غذایی کاربرد دارد.


دو کفه ای ها:
در این جانوران صدف دو قطعه ای است که با رباط و دندانه به هم اتصال یافته اند. تقارن این جانوران دو جانبی و پاهایی تبر مانند دارند در این جانوران آبشش ها پیشرفتگی بیشتری یافته اند و به اندام های   تغذیه کننده تبدیل می شوند.

 

سر پایان:
در این جانوارن پاها در اطراف دهان قرار دارد. دستگاه عصبی این جانوران بسیار توسعه یافته و اسکلت خارجی آنها تحلیل رفته است اما اسکلت داخلی غضروفی دارند. در آب های شور و یا شیرین زندگی       می کنند. فضای جبه آنها زیاد است و جاندار می تواند با فشار آب را به بیرون براند و به سرعت حرکت کند.


شاخه بند پایان
بندپایان دارای اسکلت خارجی و سخت هستند . بدن و اندام های حرکتی آنها بند بند است . به دلیل سازگاری آنان در محیط های مختلف موجب تنوع آن شده است به طوری که حشرات فراوان ترین بی مهره ها هستند تاکنون حدود یک میلیون گونه بندپا شناخته شده است بند پایان به تنهایی از گوناگونی همه جانوران و گیاهان بیشتر اند.

بند پایان به دو زیر شاخه کلیسرداران و آرواره داران تقسیم بندی می شوند.


کلیسرداران
بدن کلیسرداران دارای سر سینه ای بدون بند، شکم بند بند است و به سر سینه 6 جفت زایده متصل است. نخستین جفت کلیسرها، دومین جفت پدی پالپ ها و چهار جفت آخر پاهای حرکتی این جانوراند. این جانوران آرواره یا شاخک ندارند.
رده عنکبوتیان؛ در این گروه قرار دارند این جانوران معمولاً گوشت خوار و شکارچی اند . چشم های آنها ساده و شش های کتابی دارند. (عنکبوت، کنه، عقرب، رتیل)


آرواره داران
بدن این جانوران دارای سرسینه و شکم یا سر ، سینه و شکم و یا سر و تنه است.
در سر یک یا دو جفت شاخک، یک جفت آرواره(ماندیبول) وجود دارد. سخت پوستان ، صدپایان، هزارپایان و حشرات در این زیر شاخه قرار دارند.
سخت پوستان:

این جانوران هم در خشکی و هم در آب های شیرین و شور دیده می شوند معمولاً چشم مرکب دارند و از طریق آبشش تنفس می کنند (خرچنگ پهن ، خر خاکی)
هزار پایان:

تعداد انواع آنها نسبت به سایر بند پایان کمتر است این جانوران علف خوار یا مردار خوارند حدود 10 هزار گونه آنها شناخته شده اند (هزار پای گوشت خوار، هزار پای علف خوار)


حشرات:
این جانوران هم در خشکی و هم در آب قابل مشاهده اند. بدن شامل سر، سینه و شکم است .
معمولاً دارای سه جفت پا و دو جفت بال هستند که به سینه متصل است. چشم ها ساده و مرکب است. علت اینکه سازگاری مناسبی دارند این است که از غذاهای متنوع استفاده می کنند و سرعت زیاد تولید مثل دارند. (مگس، سنجاقک، ملخ)


شاخه خارپوستان
این جانوران در آب های گرم زندگی می کنند و شباهتی به سایر گروههای جانوری ندارند در درون بدن آنها دستگاه گردش آب وجود دارد که وظیفه انتقال مواد و یا دفع مواد و حتی حرکت جاندار را بر عهده دارد.


مهره داران
بدن این جانداران دارای سر ، تنه و دم است. دارای اسکلت داخلی و مغز درون جمجمه قرار دارد دستگاه گردش خون بسته دارند و خون دارای گلبول های سفید و هموگلوبین در گلبول های قرمز است.

 


ماهی ها:
ماهی ها از لحاظ شکل و رنگ و اندازه و نوع غذای مصرفی و نوع رفتارها، با یکدیگر متفاوتند. در رده بندی ماهی ها را به سه رده زیر تقسیم بندی می کنند.


ماهی بدون آرواره:
این ماهی ها که دهان گرد هم نامیده می شوند ساکن آبهای شیرین یا دریاها هستند اسکلت آنها غضروفی است دهان بادکش مانند دارند باله های زوج ندارند و قلب آنها دو حفره ای است .

ماهی غضروفی:
حدود 200 گونه این نوع ماهی ها شناخته شده است. کوسه ماهی ، ماهی خاویار، اره ماهی و سفره ماهی در این رده قرار دارند. در پوست آنها دندانه مشاهده می شود و قلب دو حفره ای دارند.

ماهی استخوانی:

حدود 25 هزار گونه آنها شناخته شده است. در پوست آنها پولک های جلویی(فلس) وجود دارد و دارای شانه شنا هستند.


رده دوزیستان:
دوزیستان جانورانی هستند که هم در آب و هم در خشکی ساکنند. حدود 3000 گونه ی آنها شناخته شده است. پوست بدن آنها بدون پولک و تنفس از طریق، آبشش، شش، پوست و حفره دهانی صورت می گیرد. قلب آنها سه حفره ای است. سمندرها، وزغ ها، قورباقه ها در آب تخم گذاری می کنند و مراحل اولیه رشد نوزاد آنها در آب طی می شود.

 

رده خزندگان
لاک پشتها، سوسمارها، مارها و تمساح ها خزندگانی هستند که ساکن خشکی و یا به طور ثانویه در آب زندگی می کنند. این جانوران در پوست خود پولک های بشره ای دارند و باشش تنفس می کنند، قلب آنها چهار حفره ای است. تخم گذار و تخم آنها دارای پوسته است دایناسورها قدیمی ترین خزندگان هستند که حدود 65 میلیون سال پیش بر روی زمین زندگی می کرده اند.

رده پرندگان
پوست آنها دارای پر و منقار آنها شاخی است. در این جانوران دست ها تبدیل به بال شده است . قلب آنها چهار حفره ای است دمای بدن آنها ثابت است(خون گرم) حدود 10 هزار گونه آنها شناخته شده است. پرها که سبک و مقاومند هم بدن را گرم نگه می دارند و هم به پرواز آنها کمک می کند. پرندگان از لحاظ شکل بدن ، پاها، منقار ... فرق های زیادی با هم دارند.

رده پستانداران
پستانداران در همه جای زمین زندگی می کنند .

ویژگی های مشترک آنها عبارتنداز:
1) پوست آنها مو دارد.
2) قلب چهار حفره ای دارند.
3) گلبول های قرمز خون هسته ندارند.
4) حفره عمومی توسط دیافراگم به دو بخش تقسیم شده است
5) دما بدن ثابت دارند.
6) لقاح داخلی دارند و مراحل رشد جنین در درون رحم صورت می گیرد و نوزاد از غدد پستانی شیر         می خورد. حدود 5000 گونه پستاندار شناخته شده است. قدرت یادگیری پستانداران نسبت به سایر      مهره داران زیاد تر است.

 

دنیای گیاهان


پیکر گیاهان از سلول ساخته شده است. اما فرق زیادی بین گیاهان مختلف وجود دارد.

گوناگونی گیاهان
در قرن چهارم پیش از میلاد ارسطو، فیلسوف یونانی گیاهان را در سه گروه قرار داد.
1) علف
2) درختچه
3) درخت

همچنین دانشمند سوئدی در حدود 2 قرن پیش گیاهان را بر اساس گل، شکل و دانه طبقه بندی کرد.
امروزه طبقه بندی او کامل تر شده . اساس و طبقه بندی امروزی است. بر این اساس گیاهان طبق نمودار زیر طبقه بندی شده اند.


خزه ها
تا کنون 24 هزار گونه از انواع گونه های خزه ها شناخته شده است. این گیاهان فقط در محیط های مرطوب و نسبتاً مرطوب بر روی قاره ها سازش دارند. به دلیل نداشتن بافت های آوندی نمی توانند رشد طولی داشته باشند.
زیرا این نوع گیاهان فقط از طریق انتشار آب، مواد غذایی را بین سلول ها توزیع می کنند.


خزه ها ریشه ، ساقه ، برگ و گل ندارند. در ساختمان بدن خزه ها رشته های باریکی وجود دارد که به جای ریشه عمل می کند. اجزای کوچک سبز و برگ مانند هم دارند و به دور بخش ساقه مانند قرار گرفته اند.
خزه ها با رویش هاگ زیاد می شوند. هاگ در درون هاگدان که در انتهای تار باریک نوک گیاه به وجود می آید تشکیل می شود.

سرخس ها:
سرخس ها گیاهانی هستند که دارای ریشه ، ساقه و برگ اند. به دلیل داشتن آوند رشد طولی آنها نسبت به خزه ها زیادتر است. گونه های سرخس ها را می توان در جنگل های پر باران مناطق استوایی یافت ارتفاع گونه هایی از آنها به 15 تا 20 متر می رسد. سرخس های کوچک تر در مناطق متعدد دیده می شوند.


در ماه هایی از سال در پشت برگ سرخس ها لکه هایی به وجود می آید که کم کم به صورت برآمدگی قهوه ای رنگ تبدیل می شود. به هر برآمدگی ها گینه می گویند در درون هر گینه مجموعه ای از هاگدان وجود دارد در داخل هاگدان دانه های هاگ به وجود می آید و هر دانه هاگ در شرایط مناسب رویش می کند و سرخس جدید را به وجود می آورد.
ساقه سرخس ها بیشتر از نوع ریزوم و زیرزمینی است.
برگ هایی که از ریزوم می رویند بزرگ و قائم اند . در این مناطق برگها همه ساله رویش مجدد دارند.


بازدانه گان
قدیمی ترین درختان امروزی روی زمین را بازدانگان تشکیل می دهند. این گیاهان گل نمی دهند اما بخشی که دانه تولید می کند مخروط نام دارد.


 مخروط ها اجتماعی از برگهای تغییر شکل یافته اند که پولک نام دارند در بازدانگان دو نوع مخروط تشکیل می شود.
1) مخروط نر


2) مخروط ماده

 



در بسیاری از بازدانگان مخروط های نر و ماده بر روی یک گیاه تشکیل می شوند.
در زیر پولک مخروط نر دانه های گرده به وجود می آید. و دانه ها هم بر روی سطح بالایی پولک مخروط های ماده به وجود می آید.


درختان کاج از جمله مهمترین بازدانگان هستند و از آن در تهیه بسیاری از مواد مورد نیاز استفاده می شود.
از چوب آن برای تیرهای چوبی ، پایه های تیر برق و تلفن و از تنه درخت کاج در نجاری


از شیره چوب کاج برای تهیه فیلم عکاسی، الکل، رنگ، صابون

 


نهان دانه گان
تمامی گیاهانی که گل می دهند در گروه نهان دانه گان قرار دارند.
این گیاهان سازگاری زیادی بر روی زمین دارند و فراوان ترین و گوناگون ترین گیاهان روی زمین هستند. گیاهان گل دار به دو گروه کوچک تر تک لپه و دو لپه تقسیم می شوند.

 


ویژگی گیاهان تک لپه :
1) ریشه افشان دارند

 

 


 

2) برگ دراز و باریک و رگ برگ موازی دارند.

 

 

 


3) برگ ها توسط غلاف به ساقه اتصال دارد.

 

 

 


4) دانه یک قسمتی است.

 

 

 


5) اجزی گل مضربی از 3 است.

 

 

 


6) آوندهای چوبی و آبکش در برش ساقه نظم خاصی ندارند.


 

 


ویژگی های گیاهان دو لپه:
1) ریشه راست دارند.


2) برگها اغلب پهن و رگ برگ ها منشعب است.

 


3) هر برگ توسط دم برگ به ساقه اتصال دارد.

 


4) دانه دو قسمتی است.


5) اجزای گل مضربی از 2 یا 5 است.


6) آوندهای چوبی و آبکش در برش عرضی ساقه روی دایره محیطیه قرار دارند.


اندام های گیاهان دانه دار


ریشه :

 

ریشه گیاه وظایف زیر را بر عهده دارد.
1) نگه داشتن گیاه در خاک

 

2) جذب آب و مواد لازم برای غذا سازی گیاه در برگ
3) بعضی از ریشه ها مواد غذایی ذخیره می کنند مانند هویج


در نزدیکی نوک ریشه های جوان تارهای بسیار کوچک و ظریفی وجود دارد که تار کشنده نام دارد. ریشه گیاه به کمک تارهای کشنده آب و مواد معدنی را جذب می کند.


ساقه:


ساقه وظایف زیر را بر عهده دارد.

1) شاخه ها و برگ ها را روی خود نگه می دارد.
2) آب و نمک های جذب شده از ریشه را به برگ ها می رساند.
3) بعضی از ساقه ها هم مواد غذایی یا آب را ذخیره می کنند مانند نیشکر یا کاکتوس

 


آوند:

به لوله ها یا کانال هایی که در  گیاهان آب و مواد غذایی را انتقال می دهد آوند می گویند.

 

 

 



رشد طولی :

رشد طولی گیاه بر عهده جوانه های انتهایی و جانبی گیاه است.
از رشد جوانه ها برگ و گل و شاخه های جدید به وجود می آید.


رشد عرضی (قطری)
گیاهان چوبی علاوه بر رشد طولی رشد قطری دارند.
در این گیاهان سال به سال به علت زیاد شدن آوند ها قطر شاخه زیادتر می شود.
به طوری که با برش ساقه گیاه حلقه های متحدالمرکزی دیده می شود که به آنها حلقه های رشد سالانه می گویند. هر حلقه تیره و روشن مربوط به رشد یک سال گیاه است. با برش حلقه های عرضی و مشاهده ی رشد سالانه گیاه می توان به شرایط گذشته زندگی گیاه پی برد (نوع آب و هوا)


برگ:
برگ کارخانه غذا سازی گیاه است.
برگ گیاهان بیشترین مقدار سبزینه یا کلروفیل را دارا هستند.
برگ گیاهان با عمل فتوسنتز غذاسازی می کند.


اگر به مقطع عرضی یک برگ توجه کنید از بالا به پایین بخش های زیر را می توانید مشاهده کنید.
1) روپوست بالایی
2) سلول های سبزینه دار شامل سلولهای نرده ای دراز و باریک و سلول های حفره ای
3) رگ برگ ها (آوندهای چوبی و آبکشی)
4) روزنه (سوراخ هایی برای تبادل گاز ها)

P40


عمل غذاسازی (فتوسنتز) هنگامی که نور خورشید به برگ گیاهان می تابد گیاه با جذب انرژی نورانی خورشید و انجام واکنش های پیچیده شیمیایی در برگ مواد غذایی می سازند و اکسیژن آزاد می کند.


در برگ گیاه سبزینه دار دانه های سبز رنگی به نام کلروپلاست وجود دارد. در درون کلروپلاست ملکول شیمیایی کلروفیل وظیفه آن غذاسازی است.


چگونگی عمل فتوسنتز در غشاء تیلاکوئید مولکول های کلروفیل

F42

 

 


قسمت های برگ:


 


 

 


در گیاهان مختلف ، انواع مواد غذایی ساخته می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 آدمی و میکرب ها


دنیای جانداران میکروسکوپی دنیایی بس بزرگ است. انسان ها از میکروب غالباً تصور ناخوش آیندی دارند و با نام میکروب مفهوم درد و رنج و بیماری را به یاد می آورند. در صورتی که واقعیت چنین نیست .
واژه میکروب از دو کلمه کوچک و زیستن گرفته شده است. بنابراین هر جاندار کوچک و ذره بینی میکروب  است.
زندگی انسان و سایر جانوران به وجود میکروب ها وابسته است بسیاری از نیازهای ما توسط میکروب ها تهیه می شود.

مانند:

نان، ماست، پنیر، چای، ترشی ها و ... و حتی بعضی از داروها و ویتامین ها توسط میکروب ها بدست  می آید.

امروزه با استفاده از علم بیوتکنولوژی توانسته اند برخی از مواد غذایی ، دارویی، سوختی، شیمیایی و حتی کودهای شیمیایی را تهیه کنند.
میکروب ها معمولاً در کنار هم رشد می کنند . از رشد و تقسیم میکروب ها اجتماعی از آنها به وجود    می آید به اجتماع میکروب ها کلونی می گویند. کلونی میکروب ها با چشم غیر مسلح دیده می شوند. کلونی میکروب ها شکلها، رنگ ها و ویژگی های متفاوت دارند.

 


بیماری زایی میکروب ها:
بعضی از میکروب ها برای بدست آوردن محیط مناسب ممکن است وارد بدن انسان، گیاه، یا جانوران شوند. در این حالت میکروب را انگل و جانداری که میکروب وارد بدنش شده است میزبان نام دارد.
میکروب ها در درون بدن میزبان رشد و تولید مثل و حتی مواد سمی هم تولید می کنند و به سلول های میزبان آسیب میزنند در این حالت بیماری میکروبی بروز می کند.
 


هر بیماری سخت میکروبی سه مرحله دارد:
1) مرحله جایگیری: در این مرحله میکروب وارد بدن می شود و خود را به محل مناسب خود می رساند.
2) مرحله حاد: شخص بیمار می شود و همه نشانه های بیماری آشکار می شود.
3) مرحله نقاهت: در این مرحله بدن بر میکروب غلبه کرده و رفته رفته تواناتر می شود.


سرعت رشد بعضی از میکروب ها بسیار کند است و مبارزه بدن و میکروب نیز به کندی صورت می گیرد و مدت ها به طول می کشد اینگونه بیماری ها را مزمن می گویند. بیماری سل و یا جزام از جمله       بیماری های مزمن هستند که در آنها مبارزه بدن و میکروب ماه ها و حتی سالها طول می کشد.

آغازیان :
آغازیان موجودات ساده ای هستند که برخی تک سلولی و برخی پر سلولی اند. گونه هایی زندگی آزاد و بعضی زندگی انگلی دارند همه آغازیان به دو گروه پست و عالی رده بندی می شوند.
ساختمان سلولی آغازیان پست و عالی با یکدیگر متفاوت است. آغازیان پست ساختمان سلولی     ساده ای دارند که آنها را پروکاریوت می نامند. در پروکاریوت ها هسته معین و مشخصی در درون سلول دیده نمی شود و مواد وراثتی در درون سلول پراکنده اند و بعضی از ضمایم(اندامک) سلولی را ندارند.

 

یوکاریوت ها که سلول های کاملتری هستند هسته واقعی دارند. آغازیان جانور مانند در این گروه قرار دارند. آغازیان جانور مانند عبارتند از :

آمیب ها، مژک داران، هاگ داران، ناژک داران


دلایل اهمیت آغازیان :
1) غذای بسیاری از جانوارن ساکن آب بخصوص ماهی ها هستند.
2) پوسته سخت بعضی از آنها منابع پر ارزشی هستند.
3) در تهیه دارو و مواد غذای نقش دارند و بعضی تولید کننده محیط زیست هستند.
4) در میان آنان اقسام بیماری زا وجود دارد. مانند (اسهال خون ، مالاریا)


چگونگی تغذیه آمیب ها:



قارچ ها:
قارچ ها گروهی از جانداران هستند که در زندگی انسان و سایر جانداران اهمیت فراوان دارند.
قارچ ها عامل اصلی فساد مواد غذایی و بخصوص میوه ها و محصولات کشاورزی هستند گروهی از قارچ ها بیماری زا هستند و مبارزه با آنها به دشواری صورت می گیرد.


 

 اما بعضی از قارچها در تولید مواد غذایی (شیمیایی) داروها و حتی طعم مواد غذایی واقع آفات گیاهی نقش دارند. مثلاً برای تهیه نان از گرد مخمر در نانوایی استفاده می شود که نوعی قارچ تک سلولی است و یا برای تهیه ماست و یا پنیر از انواع قارچ های تک سلولی استفاده می شود.

 

باکتری ها:
مهمترین و مشهور ترین آغازیان پست باکتری ها هستند. تعداد کمی از باکتریها زیان آورند و اغلب آنها مفید هستند و چون آنها برای بقای ما و سایر جانداران اهمیت دارند. حتی در درون بدن ما باکتریهای مفیدی وجود دارند که بعضی از نیازهای ما را تأمین می کنند.
 




ساختمان بدن باکتری ها :
باکتریها جانداران تک سلولی از گروه پروکاریوت ها هستند. در بدن این جانداران هسته مشخصی دیده نمی شود. بلکه اجزای هسته در درون سیتوپلاسم پراکنده است. باکتریها به شکل و اندازه های گوناگون دیده می شوند. دانشمندان باکتریها را بر اساس شکل به سه دسته تقسیم کرده اند

که عبارت اند از :

 

1) کوکسی ها یا باکتریهای کروی شکل مثل میکروکوک استرپتوکوک استافیلوکوک


2) باسیل ها یا باکتریهای میله ای شکل باسیل یونجه یا مثل باسیل سیاه زخم


3) اسپریل ها یا باکتریهای فنری شکل مثل نوعی آنژین چرکی گلودرد


 


اصول کخ:
رابرت کخ دانشمند آلمانی مطالعات وسیعی را پیرامون بعضی از بیماری های میکروبی انجام داد.
او توانست عامل بیماری سیاه زخم(باسیلوس آنتراسیس) و سل (مایکوباکتریوم توبرکلوزیس) را کشف کند و یا درباره میکروب وبا (ویریوکلرا) و مالاریا(پلاسمودیوم) تحقیق وسیعی انجام دهد.
روش تحقیق کخ که به اصول کخ مشهور است ثابت می کند که بین بعضی میکروب ها و بیماری ها ارتباط وجود دارد.


این اصول عبارتنداز:
1) میکروب عامل بیماری باید به تعداد زیاد در بدن بیمار وجود داشته باشد.
2) این میکروب را باید بتوان بدست آورد و پرورش داد.
3) میکروب پرورش داده شده باید بتواند فرد سالم را بیمار کند و همان بیماری را به وجود آورد.
4) امکان دوباره پرورش میکروب وجود داشته باشد.
 


باکتری ها و غذاها
یکی از علل آلودگی غذاها وجود باکتریها در محیط غذایی است . باکتریها در درون غذاها تولید مثل        می کنند و با رشد و تولید مثل خو، مواد زاید و سمی تولید می کنند همچنین بعضی از باکتریها مثل وبا آبها را آلوده کردهو باعث بیماری می شوند. محیط آشپزخانه باید کاملاً تمیز باشد و ظروف مواد غذایی نیز پاکیزه باشند. همچنین عوامل انتقال دهنده میکروب ها مانند مگس، کرمک، محیط غذایی نیز باید کاملاً از بین بردند.


ویروس ها
ویروسها عوامل کوچکی هستند که فقط دارای یک نوع اسیدنوکلثیک (RNA , DNA) هستند این عوامل فقط قادر اند که تولید مثل کنند اما هیچ یک از سایر کارهای موجودات زنده را انجام نمی دهند. ویروس ها فقط در درون سلول های زنده می توانند تولید مثل کنند بنابراین انگل های اجباری هستند. اسیدنوکلثیک ویروسی توسط پوسته ای از جنس پروتئین پوشانده شده است.
ویروسها چنان کوچکند که با میکروسکوپ های معمولی قابل مشاهده نیستند و برای دیدن آنها از میکروسکوپ های بسیار قوی (الکترونی) استفاده می شود.

 


ماده وراثتی ویروس (اسیدنوکلثیک) دارای تمامی اطلاعات لازم برای برنامه ریزی سلول میزبان است و   می تواند به کمک سلول میزبان تمام مولکول های لازم برای ساخت ویروسی جدید را بسازد. ویروس ها قادرند هر موجود زنده ای را از قبیل (باکتریها، قارچها، تک سلولی ها، جانور مانند گیاهان، جانوران، انسان) آلوده کنند.
ویروس ها اقسام مختلفی دارند به دلیل انگل بودن اغلب آنها مضرند و گروه کوچکی از آنها بی زیان هستند.
ساختمان بعضی از ویروس ها مثل ویروس ایدز پیچیده است.


بعضی از بیماری های ویروسی عبارتند از :

اوریون، انفولانزا، سرخک، سرخجه، واکسینیا، آبله ، سرماخوردگی، تبخال، آبله مرغان، هپاتیت، ویروسهای تومورزا و سرطان زا، ایدز
 



 

بیشتر بدانید:

 

توان تولید مثل باکتریها خارق العاده است. در بعضی از باکتریها فاصله بین دو تقسیم ممکن است فقط 20 دقیقه باشد. با این حساب اگر غذا و فضای کافی فراهم باشد یک باکتری می تواند در ظرف مدت کمتر از دو روز جرمی معادل کره زمین تولید کند. اما به ندرت اتفاق می افتد که شرایط محیطی کاملاً مساعد باشد.
باکتری ها به روش تقسیم دو تایی تولید مثل می کنند. ابتدا DNA آنها همانند سازی می کند سپس ملکول های DNA از هم جدا شده و به نقاط مختلفی از غشاء پلاسمایی اتصال می یابد و سپس دو سلول باکتری به وجود می آید. سلول های حاصل ماده ی ژنتیکی یکسانی دارند.
 


 

 


 
 
فیزیک اول راهنمایی
نویسنده : نورا - ساعت ٤:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 

انرژی


در محیط اطراف ما چیزهایی در حال حرکت و جابجایی هستند. موادی تغییر می کنند و خاصیت آنها عوض می شود .


در تمام این پدیده ها، عامل مشترکی وجود دارد.

.:: انرژی ::.

 

انرژی را توانایی انجام کار گویند.
انرژی عاملی است که باعث حرکت یا تغییراتی در مواد می شود.
یکای اندازه گیری انرژی به افتخار دانشمند به نام جیمز ژول ، ژول نامیده شده است.
دسته بندی انرژی به دو صورت انجام می گیرد.

الف: بر اساس صورتهای انرژی
 ب :
بر اساس انواع انرژی 



الف: صورت های انرژی


1) انرژی شیمیایی:

صورتی از انرژی است که در مولکول های بعضی از مواد ذخیره شده است. انرژی موجود در مواد غذایی، انرژی سوخت هایی چون نفت و بنزین و ...


این صورت انرژی را نمی توان از روی ظاهر آن تشخیص داد و برای آزاد کردن این انرژی ، یک تغییر شیمیایی لازم است.
در هر گرم از غذایی که ما می خوریم و یا سوختی که در ماشین می ریزیم، مقداری انرژی شیمیایی ذخیره شده است.
این انرژی را با واحد کیلوژول بر گرم بیان می کنند. به طور مثال انرژی شیمیایی نفت9/47کیلوژول بر گرم است یعنی در هر گرم نفت مقدار 9/47 کیلوژول (47900 ژول) انرژی شیمیایی ذخیره شده است.
یکی از مشکلات بسیار مهم استفاده از سوخت ها، آلوده کردن هوا به علت تولید گازهای کربن دی اکسید و گوگرد دی اکسید است.


2) انرژی گرمایی :

صورتی از انرژی است که به جنبش مولکول ها بستگی داد.
هرچه تعداد مولکول های یک جسم بیشتر و جنبش مولکول های آن بیشتر باشد. انرژی گرمایی آن بیشتر است.
از این انرژی در پختن غذا، گرم کردن خانه و ... استفاده می شود.


3) انرژی نورانی:

صورتی از انرژی است که از جایی به جای دیگر منتقل می شود.


4) انرژی الکتریکی:

یکی از صورتهای انرژی است که در زندگی روزمره بیشترین استفاده را دارد.
زیرا این انرژی به راحتی منتقل شده و به آسانی به صورتهای دیگر انرژی تبدیل می شود.
انرژی الکتریکی را می توان از طرق باد، آبهای جاری و سوزاندن سوختها به دست آورد.

5) انرژی صوتی:

این صورت انرژی باعث حرکت مولکول های هوا شده و به آسانی از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل می شود.

6) انرژی مکانیکی:

تمام اجسام در حال حرکت دارای انرژی مکانیکی هستند.

   


7) انرژی هسته ای (اتمی):

در هسته بعضی از اتم های سنگین مانند اتم اورانیوم و توریم انرژی قابل ملاحظه ای ذخیره شده است.
این انرژی مانند انرژی شیمیایی از روی ظاهر آن قابل تشخیص نیست و برای آزاد کردن آن یک واکنش هسته ای لازم است.
اگر هسته اتم های سنگین شکافته شود مقدار قابل ملاحظه ای انرژی بخصوص گرما تولید می کند. از این انرژی برای به کار انداختن توربین های بخار برای تولید برق استفاده می شود.
شما در سالهای آینده با این انرژی و راههای آزاد کردن انرژی هسته ای به طور کامل آشنا خواهید شد.


ب) انواع انرژی


1) انرژی پتانسیل :

انرژی ذخیره شده در اجسام را انرژی پتانسیل می گویند.
وقتی فنری کشیده یا فشرده می شود و یا وزنه ای از سقف آویزان می شود دارای انرژی ذخیره شده است.
این انرژی به صورتهای مختلف در مواد ذخیره می شود، بنابراین انرژی پتانسیل انواع گوناگونی دارد.


الف) انرژی پتانسیل گرانشی:

شخصی که روی پله نردبانی ایستاده است. جسمی که بر روی طاقچه قرار دارد. سنگی که بالای کوه قرار دارد.

همه دارای انرژی ذخیره شده هستند.
این نوع انرژی که جسم فقط به علت ارتفاعش از سطح زمین دارد، انرژی پتانسیل گرانشی نام دارد.
یکای اندازه گیری انرژی پتانسیل گرانشی(
U ) ، ژول (j) می باشد.

عوامل موثر بر انرژی پتانسیل گرانشی:
1) جرم جسم(m)

یکای اندازه گیری: کیلوگرم(kg)
هرچه جرم جسم بیش تر باشد، انرژی بیش تری در جسم ذخیره می شود.

2) ارتفاع جسم از سطح زمین(h)

یکای اندازه گیری: متر(m)
هرچه ارتفاع جسم از سطح زمین بیشتر باشد، انرژی پتانسیل گرانشی نیز بیشتر خواهد بود.

3) شتاب گرانش زمین (g)

یکای اندازه گیری: متر بر مجذوز ثانیه ( )
شتاب گرانشی بر روی سطح زمین معادل 10 است.
(در فصل بعد - نیرو - با این مفهوم بیشتر آشنا خواهید شد.)
انرژی پتانسیل گرانشی به روش زیر محاسبه می شود:

 

ب)انرژی پتانسیل کشسانی:

اگر فنری را کشیده یا فشرده کنیم مقداری انرژی در فنر ذخیره می شود.
هر چه فنر بیشتر کشیده یا فشرده شود ، انرژی ذخیره شده در آن بیشتر است.
انرژی ذخیره شده در فنر را انرژی پتانسیل کشسانی می گویند.


ج) انرژی پتانسیل الکتریکی:

انرژی ذخیره شده در بارهای الکتریکی را می گویند.
با این انرژی در سال های آینده به طور کامل آشنا خواهد شد.


2) انرژی جنبشی:

انرژی که جسم به علت حرکت خود دارد، انرژی جنبشی گفته می شود.
باد، آب جاری، اتومبیل در حال حرکت، پرنده ی در حال پرواز و ... دارای انرژی جنبشی هستند.


عوامل موثر بر انرژی جنبشی:

الف) جرم جسم(m)

یکای اندازه گیری : کیلو گرم(kg)
هرچه جرم جسم متحرک بیشتر باشد، انرژی جنبشی آن نیز بیشتر است.


ب) مجذور سرعت

یکای اندازه گیری: (متر بر ثانیه)
هرچه جسم با سرعت بیشتری حرکت کند، انرژی جنبشی آن بیشتر خواهد بود.

انرژی جنبشی (k) را به روش زیر می توان محاسبه کرد:

 

مثال: شخصی به جرم 50 کیلو گرم با سرعت 2 متر بر ثانیه در حال حرکت است . انرژی جنبشی این شخص را محاسبه کنید.

 

نکته: انرژی از هر صورتی که باشد ممکن است از نوع جنبشی یا پتانسیل باشد.
انرژی گرمایی ، نورانی، الکتریکی از نوع جنبشی و انرژی شیمیایی و هسته ای از نوع پتانسیل هستند.
انرژی مکانیکی هم به شکل انرژی جنبشی و هم به شکل انرژی ذخیره شده(پتانسیل ) می تواند باشد.

 

مثال:
انرژی وزنه آویخته شده،فنر کشیده شده            مکانیکی از نوع پتانسیل است.


انرژی وزنه رها شده، فنر رها شده            مکانیکی از نوع جنشی است.

 


گلوله در نقطه 1 دارای انرژی پتانسیل مکانیکی است. زیرا گلوله از سطح زمین ارتفاع دارد.
گلوله در نقطه 3 دارای انرژی مکانیکی جنبشی است . زیرا گلوله در حال حرکت است.

 


تبدیل انرژی:

در شرایط مناسب انرژی را می توان از یک صورت به صورت دیگر یا از یک نوع به نوع دیگر تبدیل کرد.

چند مثال برای تبدیل انرژی:

 مکانیکی  انرژی الکتریکی


  گرما   انرژی الکتریکی


انرژی جنبشی انرژی پتانسیل


نورانی و گرمایی انرژی الکتریکی


 انرژی جنبشی انرژی پتانسیل


 انرژی نورانی انرژی شیمیایی



نکته: منبع اصلی تمام صورتها و انواع انرژی ، خورشید است.

 

به طور مثال انرژی موجود در مواد غذایی ، انرژی شیمیایی است.
گیاهان سبز با استفاده از انرژی نورانی خورشید عمل فتوسنتز(غذاسازی) را انجام می دهند. در این عمل انرژی نورانی خورشید به انرژی شیمیایی تبدیل می شود. این انرژی در گیاهان ذخیره می شود . با خوردن این گیاهان و یا حیواناتی که از این گیاهان تغذیه کرده اند، این انرژی به بدن ما منتقل می شود. در هنگام فعالیت های روزمره این انرژی آزاد شده و به صورت های مختلفی به خصوص گرما و مکانیکی تبدیل می شود.


پایستگی انرژی :
قانون پایستگی انرژی بیان می کند که انرژی نه خود به خود به وجود می آید و نه خود به خود نابود می شود، بلکه از صورتی به صورت دیگر یا از نوعی به نوع دیگر تبدیل می شود. معمولاً وقتی می خواهیم یک صورت انرژی را به صورت دیگر تبدیل کنیم، مقداری از انرژی اولیه به صورت های دیگری که مورد نظر ما نیست تبدیل می شود.

مثال 1:

یک ماشین اسباب بازی را در نظر بگیرید که به طور کامل کوک شده است اگر آنر ا رها کنید. انرژی پتانسیل کشسانی آن آزاد شده و به انرژی جنبشی مکانیکی تبدیل می شود ولی بعد از توقف اسباب بازی چرخ های آن نیز گرم شده است. یعنی بخشی از انرژی پتانسیل به انرژی گرمایی نیز تبدیل شده است.
این انرژی گرمایی در اثر اصطکاک چرخ ها با زمین و اصطکاک مولکول های هوا با بدنه اسباب بازی بوجود آمده است.


مثال 2:

وقتی یک خودرو حرکت می کند . انرژی شیمیایی ذخیره شده در بنزین به انرژی مکانیکی (حرکتی) تبدیل می شود، اما بخشی از این انرژی به گرما تبدیل می شود به همین دلیل و قتی خودرو را روشن می کنیم، پس از مدتی موتور آن داغ می شود.

میدانیم منبع اصلی تمام انرژی ها ، خورشید است.
در مثال 1 ، انرژی موجود در اسباب بازی چگونه از خورشید تأمین می شود؟

 

 


 
 
شیمی اول راهنمایی فصل 4
نویسنده : نورا - ساعت ٤:٤٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 

دسته بندی مواد


تمام مواد موجود در طبیعت را به دو گروه بزرگ ماده مخلوط و ماده خالص طبقه بندی می کنند.
ادامه این دسته بندی را در نمودار زیر مشاهده کنید.


الف: ماده مخلوط

ماده ای است که از در هم آمیختن دو یا چند ماده حاصل می شود به شرطی که هر ماده ویژگی های خود را حفظ کند.
آب نمک، خاک باغچه ، سالاد، شربت خاک شیر، هوا ، شیشه، انواع آلیاژها و ... نمونه هایی از مخلوط هستند.




در محلول های جامد در مایع همیشه جزئ مایع  حلال و جزء دیگر حل شونده است
در محلول های مایع در مایع جزئی که مقدارش بیشتر است حلال و جزء دیگر حل شونده است



سالاد، آجیل، شربت خاکشیر، آب گل آلود و ... همگی مخلوط ناهمگن هستند.



 


ب) ماده خالص:

ماده ای است که تنها از یک جزء ساخته شده اند به عبارت دیگر ماده خالص ماده ای است که تنها از یک نوع عنصر و یا یک نوع ماده مرکب تشکیل شده است.
اکسیژن، گوگرد ، ئیدروژن و فسفر عنصر خالصند یعنی از مولکولهایی با اتمهای یکسان تشکیل شده اند و آب مقطر، کربن دی اکسید، الکل و نمک طعام مواد مرکب خالصند.


عنصر یا ماده ساده:

ماده ای است که از اتم های یکسان ساخته شده است.


فلز:

عناصری مانند آهن، مس، طلا، نقره، آلومینیوم و جیوه را فلز می گویند تقریبا همه این عناصر دارای ویژگی های زیر هستند.



نافلزها:

عناصری مانند کربن، گوگرد، فسفر، ید ، برم و ... را نافلز می گویند نافلزها دارای ویژگی های زیر هستند.


شبه فلز :

عناصری که خواص آنها از بین فلز و نافلز قرار می گیرد شبه فلز نامیده می شوند. عناصری مانند: سیلسیوم، آرسنیک، آنتیموان، تلوریم، ژرمانیوم جزء شبه فلز ها محسوب می شوند.

ترکیب:

ماده ای است که ذرات سازنده آن از دو یا چند نوع اتم متفاوت تشکیل شده است.
مولکول یک ماه مرکب ممکن است از دو ، سه و ... و یا تعداد بسیاری زیادی اتم تشیکل شده باشد.


 

ناخالصی:

 ماده خالص در طبیعت کمیاب است و به همراه هر ماده مقداری مواد دیگر وجود دارد به این مواد همراه ناخالصی گفته می شود.
در بیشتر مواقع سعی می شود درجه خلوص مواد را بالا ببرند اما گاهی ناخالصی های همراه مواد سبب بهبود ویژگی ها و افزایش استحکام مواد می شود: مثلا با افزودن ناخالصی به فلزات آلیاژ یا همجوشه ساخته می شود که از نظر استحکام و دوام مطلوب تر است.
در جدول زیر با برخی از آلیاژها و کاربردآنها آشنا می شوید.

 

نوع آلیاژ

 فلزات تشکیل دهنده

برخی کاربردها
برنج مس+ روی چرخ دنده- ابزارهای علمی
برنز مس+ قلع  ابزار علمی
مفرغ قلع+ سرب+ مس+ آشیموان  لوازم آشپزخانه
آمالگان جیوه+ مس  پرکردن دندان
فولاد آهن+ کروم+ کربن  تیرآهن- ماشین- ابزار
نقره استرلنیگ نقره+ مس  قاشق و چنگال


انحلال پذیری :

اگر حل کردن شکر در آب را ادامه دهیم به جایی می رسیم که دیگر شکر در آب حل نمی شود به چنین محلولی سیرشده می گوییم.


اگر حلال را گرم کنیم مقدار بیشتری از حل شونده را در خود حل خواهد کرد به این محلول فوق اشباع یا فراسیر شده می گویند بنابراین افزایش دما سبب افزایش انحلال پذیری می شود.
اگر چنین محلول هایی سرد شوند مقداری از ماده حل شده بصورت بلور از محلول جدا می شود یعنی قابلیت حل شدن با کاهش دما کم می شود.
بطور کلی انحلال پذیری یعنی بیشترین مقدار ماده ای که در یک دمای معینی می توانند در 100 گرم آب حل شود.
انحلال پذیری گازها: گازها هم مانند جامدات و مایعات در آب حل می شوند، ماهیها از اکسیژن محلول در آب استفاده می کنند. کربن دی اکسیدکربن محلول در نوشابه از ایجاد تغییرات شیمیایی نامطلوب در نوشابه جلوگیری می کند.
البته بر خلاف آنچه در بالا گفته شد انحلال پذیری گازها با افزایش دما کاهش می یابند نمودار مقابل این مطلب را نشان می دهد.
همانطورکه از نمودار بر می آید هر چه آب گرمتر شود از مقدار اکسیژن محلول در آن کاسته می شود.


جداسازی اجزاء یک مخلوط:
در بیشتر مواقع لازم است که اجزاء یک مخلوط را از هم جدا کنیم. برای تهیه آب شیرین نمک و سایر املاح را از آب جدا می کنند . فراورده های نفتی هم بصورت مخلوط با یکدیگر تحت عنوان نفت خام یافت می شوند.
زمانی می توان اجزاء یک مخلوط را از هم جدا کرد که اجزاء حداقل در یک ویژگی با هم اختلاف داشته باشند.


الف) صاف کردن:

از این روش هنگامی استفاده می شود که اجزاء مخلوط از نظر اندازه ذرات با هم تفاوت داشته باشند. الک کردن آرد، جداکردن شن و ماسه از یکدیگر، جداکردن تفاله از چای نمونه هایی از صاف کردن هستند.


ب) سرریز کردن:

هنگامی از این روش استفاده می شود که یک جزء از جزء دیگر سبک تر باشد. اگر مخلوط آب روغن بی حرکت بماند چون روغن از آب سبک تر است بر روی آب قرار می گرید و می توان با سر ریز کردن و یا با استفاده از وسیله مقابل که قیف جدا کننده یا قیف دکانتور نامیده می شود آنها را از هم جدا کرد.


ج) تبلور:

از روش تبلور برای جدا کردن جزء جامد از مایع استفاده می شود . اگر مخلوط جامد در مایعی مانند آب نمک را سرد کنیم از آنجا که انحلال پذیری با کاهش دما کم می شود مقداری از حل شونده بصورت بلور در ته ظرف ته نشین می شود


د) تقطیر ساده:

از تقطیر ساده برای جداکردن دو جزء مایع مخلوط که نقطه جوش متفاوت دارند استفاده می شود مثل الکل از آب

ه) تقطیر جزء به جزء:

از این روش برای جدا کردن اجزاء مخلوط چند مایع که نقطه جوش متفاوت دارند استفاده می شود اجزاء نفت خام را به همین روش از هم جدا می کنند. به این ترتیب که نفت خام را تا 400 درجه سانتیگراد حرارت می دهند تا بسیاری از اجزاء آن بجوش آیند و بصورت بخار در آیند. نفت خام حرارت داده شده را به قسمت پایین دستگاهی به نام برج تقطیر می فرستند بخارات حاصل هنگام صعود از دستگاه به سینی های نصب شده برخورد کرده و بر اساس تفاوت نقطه جوش به مایع تبدیل و از هم جدا می شوند.

P7برج تقطیر


 
 
شیمی اول راهنمایی فصل 3
نویسنده : نورا - ساعت ٤:۳٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 

اثر گرما بر حالت مواد


مواد در دمای معمولی به سه حالت جامد، مایع و گاز وجود دارند. با تغییرات دما حالت مواد تغییر میکند شما شاهد بسیاری از این تغییر حالتها در محیط ارطراف خود هستید.


ذوب:

در جسم جامدی مانند آهن مولکول ها به هم نزدیک، جنبش مولکول ها کم و جادبه بین آنها زیاد است. اگر جسم جامد گرم شود جنبش و فاصله مولکول ها افزایش و ربایش آنها کم میشود اگز جسم جامد به اندازه کافی گرم شود ربایش مولکول ها به اندازه ای کم می شود که می توانند آزادانه حرکت کنند در این صورت جامد به مایع تبدیل می شود این تغییر حالت ذوب نامیده می شود.
به بیان ساده تر:

 ذوب یعنی تبدیل جامد به مایع بر اثر گرما

و یا



از آنجا که برای انجام این تغییر حالت
گرما جذب می شود به آن گرماگیر گفته می شود.


نقطه ذوب:

 به دمایی گفته می شود که درآن دما جامد به مایع تبدیل می شود.
مثلاً یخ در دمای صفر درجه به مایع تبدیل می شود پس نقطه ذوب آن صفر درجه سانتی گراد است


سؤال : ذوب شدن آهن چه تفاوتی با ذوب شدن شیشه دارد؟

انجماد:

 اگر مایعی به اندازه کافی سرد شود جنبش و فاصله مولکول ها کم و ربایش مولکول ها افزایش می یابد تا جایی که مولکول ها دیگر نمی توانند آزادانه حرکت کنند در این صورت مایع به جامد تبدیل می شود به این تغییر حالت انجماد می گویند.
انجماد یعنی تبدیل مایع به جامد



از آنجا که این تغییر حالت با از دست دادن گرما همراه است آن را گرماده می گویند.
در موادی که نقطه ذوب معین دارند همواره


مثلاً اگر نقطه ذوب آهن 1535درجه باشد نقطه انجماد آن هم 1535درجه خواهد بود.


اثر ناخالصی بر نقطه ذوب و انجماد

حتماً دیده اید که در زمستان بر سطح خیابان های یخ زده نمک می پاشند.
و یا مخلوطی از آب و الکل به عنوان ضد یخ در رادیاتور اتومبیل می ریزند.
علت هر دو مورد بالا این است که:


تبخیر :

 تبدیل مایع به بخار یا گاز را تبخیر می گویند.


خشک شدن لباس، چروکیده شدن برگ درختان در گرما نمونه هایی از تبخیر هستند.


جوشیدن:

 هرچه مایع گرمتر شود سریعتر تبیخر می شود. اگر گرم کردن مایع ادامه یابد مایع شروع به جوشیدن می کند در هنگام جوشیدن در همه قسمت های مایع حبابهایی از بخار تشکیل می شود.


توجه داشته باشید که:
- ناخالصی نقطه جوش را بالا میبرد. یکی از مزایای ضدیخ در رادیاتور هم همین است.
- در یک ظرف روباز دمای مایع از نقطه جوش بالاتر نمی رود بنابراین برای زودتر پخته شدن غذا شعله چراغ را زیاد نکنید.
- نقطه جوش به فشار هوا بستگی دارد(در مناطق کوهستانی نقطه جوش پایین تر است)

انجام دهید:
- اندکی آب درون یک سرنگ وارد کنید اکنون دهانه سرنگ را با انگشت محکم بگیرید و پیستون آن را به عقب بکشید اگر کار را درست انجام دهید خواهید دید که آب درون سرنگ خواهد جوشید.


 

 

- ظرف شیشه ای نشکن (پیرکس) مانند ارلن را تا کمتر از نیمه آب کرده روی شعله حرارت دهید تا آب درون آن به جوش آید اکنون شعله را خاموش و دهانه ظرف را به چوب پنبه محکم ببندید اگر ارلن را زیر آب سرد بگیرید. و یا به بدنه آن یخ بمالید آب درون ارلن دوباره شروع به جوشیدن خواهد کرد و این درحالی است که دمای آب ارلن خیلی پایین تر از نقطه جوش است و جوشیدن آب در هر دو مورد بخاطر کاهش فشار هوا است.

تذکر: هرگز برای انجام این آزمایش از بطریهای شیشه ای معمولی استفاده نکنید.


میعان :

 اگر بخار یا گاز به اندازه کافی سرد شود مولکول ها تا حدی به هم نزدیک می شوند که بخار به مایع تبدیل می شود این تغییر حالت میعان نام دارد.
به بیان دیگر :میعان یعنی مایع شدن و یا تبدیل بخار یا گاز به مایع


تشکیل شبنم، مه، تشکیل ابر و بارش ، تشکیل قطرات آب برروی شیشه ای پنجره در زمستان نمونه هایی از عمل میعان هستند.
میعان هم مانند انجماد با از دست دادن گرما همراه است بنابراین گرماده محسوب می شود.

بدنیست بدانید که:
اگر بخار آب موجود در هوا از حد معمول بیشتر باشد چنین هوایی را شرجی یا سیرشده یا اشباع می نامند.
هوای شرجی گرمتر از حد معمول بنظر می رسد زیرا عرقی که بر سطح بدن تشکیل می شود بسرعت تبخیر نمی شود تا بدن خنک شود. سواحل شمالی و جنوبی ایران چنین هوایی دارند.

بدون شرح

 

تصعید:

به تبدیل مستقیم جامد به گاز تصعید می گویند.


بلورهای ید، کافور و قرص های نفتالین اگر در ظروف روباز قرار گیرند بدون آنکه مایع شوند مستقیما به گاز تبدیل می شوند(ناپدید می شوند) این تغییر حالت ها نمونه هایی از عمل تصعید هستند.
یخ خشک یا کربن دی اکسید جامد هم که از سرد و متراکم کردن گاز کربن دی اکسید حاصل می شود به سرعت به گاز تبدیل می شود(تصعید) از این ماده برای سرد کردن مواد و در صحنه های تئاتر برای تشکیل محیط مه آلود استفاده می شود.

چگالش:

عکس عمل تصعید است یعنی تبیدل گاز به جامد
تشکیل برفک یخچال و تشکیل برف در آسمان نمونه هایی از عمل چگالش هستند.
برفک یخچال هنگامی تشکیل می شود که بخار آب حاصل از مواد غذایی و میوه ها و سبزیجات درون یخچال به اطراف جایخی که دمای آن کمتر از نقطه انجماد آب است برخورد کنند.

تغییر حالتها را بطور خلاصه در نمودار زیر ببینید.


 
 
شیمی اول راهنمایی فصل دوم
نویسنده : نورا - ساعت ٤:۳٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 

اثر گرما بر حجم مواد


گرما حجم مواد را تغییر می دهد. این پدیده را قانون انبساط و انقباض چنین بیان می کند.

تقریبا همه مواد دراثر گرما بزرگتر ودر اثرسرما کوچکتر می شوند به این واقیعت اصل یا قانون انقباض وانبساط می گویند.

 

وقتی جسمی در اثر گرما جای بیشتری اشتغال می کند و بزرگتر می شود گوییم منبسط شده است و هنگامی که جسم در اثر سرما فضای کمتری اشغال می کند و کوچکتر می شود می گوییم منقبضشده است.
اگر بادکنکی را به دهانه یک بطری شیشه ای خالی ببنیدم و بطری را درون ظرف آب داغ بگذاریم بادکنک باد می شود علت این پدیده انبساط هوای درون بادکنک بر اثر گرماست اگر بطری را درون مخلوط آب و یخ بگذاریم بادکنک دوباره چروکیده می شود

 

ظرف پر از آب را هم اگر حرارت دهیم سرریز می شود.


البته میزان تغییر حجم مواد(انبساط و انقباض ) یکسان نیست بلکه به نوع ماده بستگی دارد.

 

بطور کلی

یعنی

حالت های ماده

میزان انبساط

جامد

کم

مایع

متوسط

گاز

زیاد


ناگفته نماند که در بین مواد جامد میزان انبساط فلزات از نافلزات بیشتر و میزان انبساط فلزات هم یکسان نیست.



داستان انبساطی:

 هفته آخر شهریور ماه بود مهدی و خانواده اش عازم سفر زیارتی مشهد مقدس شدند بعد از اذان صبح و اقامه نماز به راه افتادند چند کیلومتری که از شهر بیرون رفتند جهت صرف صبحانه توقف کردند چای و لوازم صبحانه را آماده کردند هوای صبحگاهی اندکی سرد بود همین که مادر چای را درون لیوانی های شیشه ای ریخت یکی از لیوانها ترک برداشت مهدی با تعجب علت را پرسید پدرش که دبیر علوم بود پاسخ داد چای داغ سبب انبساط ناگهانی دیواره درونی لیوان شده و چون دیواره بیرونی مانع از این انبساط می شود ممکن است لیوان ترک بردارد.
پس از صرف صبحانه به راه افتادند شور و شوق فراوانی وجود بچه ها را فراگرفته بود.
هنگام ظهر جهت اقامه نماز، صرف نهار و استراحت در منطقه خوش آب و هوایی در جاده هراز توقف کردند. پس از نماز و نهار بچه ها مشغول بازی شدند توپ آنها رفته رفته کم بادتر می شد. مهدی تصور می کرد توپشان پنچر شده اما پدر گفت چون هوای اینجا سرد است هوای درون توپ منقبض می شود لذا کم بادتر به نظر می رسد.
هنگام گشت و گذار ناگهان فاصله بین قطعات رآه آهنی که از آن منطقه می گذشت توجه مهدی را به خود جلب کرد مهدی می پنداشت که ریلها شکسته اند اما پدرش گفت این فاصله ها برای جلوگیری از شکستن یا کج شدن ریلها هنگام انبساط آنهاست.
هنگامی که به مشهد رسیدند بعد از زیارت حرم مطهر حضرت رضا(ع) جهت خرید به بازار رفتند مهدی که قرار است به کلاس اول راهنمایی برود برای درس علوم یک دماسنج خرید در زمانهای مختلف حرکت مایع رنگین دماسنج را زیر نظر گرفت اما نمی دانست چگونه مایع رنگین در دماسنج بالا و پایین می رود.
پدرش توضیع داد: درون لوله شیشه ای و نازک دماسنج اندکی مایع رنگین(جیوه یا الکل) وجود دارد هنگامی که دماسنج در جای گرم قرار می گیرد مایع رنگین منبسط می شود و ناچار در لوله بالا میرود و هنگامی که در جای سرد قرار گیرد مایع رنگین منقبض شده پایین می آید. چون هنگام بازشدن مدارس نزدیک بود خانواده مهدی پس از سه روز اقامت در مشهد به شهر خود مراجعت کردند.


پدیده هایی که مهدی با آنها روبرو شد وپدیده های بی شمار دیگری وجود دارند که با اصل انبساط و انقباض قابل توضیح هستند از جمله:
- از خودنویس پر از جوهر در روزهای گرم جوهر تراوش میکند.
- سیمهای برق را بین تیرها کمی شل می بندند.
- گاهی در هوای گرم لاستیک اتومبیل ها می ترکند.


سعی کنید با استفاده از قانون انبساط و انقباض برای هر یک از موارد بالا توضیحی بیابید.


مقایسه دماسنج پزشکی با دماسنج معمولی

 

پزشکی

معمولی

محدوده دما بین 35 تا 42

محدوده دما از زیر صفر تا 100

پایین دماسنج دارای خمیدگی

صاف

مثلثی شکل با لوله شیشه ای بسیار نازک(دقت اندازه گیری زیاد)

معمولاً گرد (دقت اندازه گیری کمتر)


 

سؤال : چرا در دماسنج از الکل و جیوه استفاده می شود؟
در دماسنجها سه نوع مقیاس وجود دارد.

 

 

تبدیل مقیاس ها به یکدیگر:


- تبدیل سلسیوسبهفارنهایت:

 سلسیوس را در 8/1 ضرب کرده با 32 جمع می کنیم.

- تبدیل فارنهایتبهسلسیوس:

 فارنهایت را به 8/1 تقسیم و 32 را از آن کم می کنیم.

- تبدیل سلسیوسبهکلوین:

 سلسیوس را با 273 جمع می کنیم.

- تبدیل کلوینبهسلسیوس:

 از کلیوین 273 کم می کنیم.


- تبدیلفارنهایتبهکلوین:

 می توان ابتدا فارنهایت را به سلسیوس تبدیل کرد سپس آن را با 273 جمع کرد و یا


توضیح انبساط و انقباض با نظریه مولکولی:
هنگامی که ماده ای گرم می شود جنبش و حرکت مولکول های آن افزایش می یابد در نتیجه برخورد مولکولها به یکدیگر بیشتر و فاصله بین مولکول ها زیادتر می شود. زیاد شدن فاصله مولکول ها از یکدیگر به اقزایش حجم ماده(انبساط) منجر می شود.
عکس این مطلب هم درست است یعنی وقتی ماده ای سرد می شود جنبش مولکول ها کاهش و برخورد آنها کم می شود در نتیجه مولکول ها به هم نزدیکتر و جسم کوچکتر (منقبض) می شود.


انبساط غیر عادی آب:
برخی مواد بخصوص آب از قانون انبساط و انقباض تبعیت نمی کنند به همین علت گفته می شود آب انبصاط غیر عادی دارد و به خاطر همین انبساط غیر عادی آب است که دیواره حوض و یا لوله های آب در زمستان می ترکند اگر آب را سرد کنیم مانند همه مواد منقبض می شود تا دمای آن به 4 درجه برسد یعنی آب 4 درجه کمترین حجم و بیشترین چگالی را دارد. اگر آب 4 درجه را سردتر کنیم منبسط می شود تا یخ بزند. علت این انبساط غیر عادی پیوند بین مولکول ها ی آب است این نوع پیوند را که در سالهای آینده با آن آشنا خواهید شد پیوند هیدروژنی می گویند.

 

 

بدنیست بدانید گرچه این انبساط غیر عادی گاهی سبب خسارت می شود اما بسیار سودمند است و حیات آبزیان را تضمین می کند. شما در این مورد تحقیق کنید که چگونه چنین چیزی ممکن است؟


انجام دهید
یک بطری شیشه ای را از آب پر کنید و در آن را نبندید سپس بطری را درون حوله یا پارچه ای پیچیده داخل جایخی یخچال بگذارید تا آب درون آن یخ بزند اکنون بطری را از درون جایخی خارج کرده با احتیاط آن را مشاهده کنید آنچه اتفاق افتاده است را تفسیر کنید.


دما پا:

این وسیله که وظیفه تنظیم دما در وسایل برقی را بعهده دارد بر اساس قانون انبساط و انقباض کار میکند. اساس کار دماپا تفاوت در میزان انبساط دو فلز است. دماپا(ترموستات) معمولاً از دو تیغه هم اندازه از دو فلز غیرهمجنس (غالباً آهن و مس) ساخته می شود که محکم به هم پرچ شده اند.
از آنجا که میزان انبساط فلز مس بر اثر گرما از آهن بیشتر است ، هنگامی که دمای وسیله برقی از حد معمول بیشتر شود ورقه مسی بیشتر منبسط شده بطرف آهن خم می شود و جریان برق را قطع می کند.
از دماپا در سماور، اتو، جارو، آبگرمکن، منقل و ... برقی استفاده می شود از این وسیله در زنگ اعلام حریق هم استفاده می شود بدین طریق که گرمای ناشی از آتش سوزی سبب انبساط بیشتر و خمیده شدن ورقه مسی و در نتیجه وصل جریان برق و به صدا در آمدن زنگ خطر می شود.


 
 
شیمی اول راهنمایی فصل 1
نویسنده : نورا - ساعت ٤:٢٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 

ماده و ویژگی های آن


آنچه در اطراف ما وجود دارد را ماده می نامیم. هوا، چوب، سنگ، مدادی که با آن می نویسید و حتی غذا و آبی که می خورید ماده هستند.
علمی که به مواد و تغییرات آنها می پردازد را
علم شیمی یا علم مواد می نامند.
در ارتباط با ماده و ساختار آن از زمانهای گذشته تا کنون دانشمندان زیادی تحقیق و بررسی کرده اند که از آن جمله می توان دموکریت و دالتون را که در کتاب درسی شما هم آورده شده نام برد.


نظریه دموکریت:

• همه مواد از ذرات ریز و غیرقابل تقسیم به نام اتم ساخته شده اند.  • شکل اتمها با هم متفاوت است.


دموکریت متفاوت بودن شکل اتمها را بر اساس مشاهده خواص ظاهری آنها حدس زد،

مثلاً با چشیدن مواد ترش و تند که باعث سوزش لب و زبان می شدند تصور می کرد که اتمهای این مواد لبه های تیز و برنده(لوزی شکل) دارند و با مشاهده قطره های آب آنها را کروی فرض کرد.


نظریه جان دالتون:



سوال: آیا نتایج نظریه دالتون امروزه مورد قبولند.


برای پاسخ به این سؤال یک بار برخی از نتایج نظریه دالتون را از نظر می گذرانیم:
- دالتون عقیده داشت که اتمهای یک عنصر کاملاً شبیه هم هستند اما امروزه مشخص شده که ممکن است اینطور نباشد مثلاً دو نوع کلر، سه نوع هیدروژن، سه نوع اکسیژن و ... وجود دارد که از نظر جر م و برخی خواص دیگر با هم فرق دارند این عناصر را اصطلاحاً (ایزوتوپ) می گویند.
- دالتون می گفت که اتمهای یک عنصر را نمی توان شکست و به اتمهای دیگر تبدیل کرد اما امروزه اتمی مانند اورانیوم را در مراکز هسته ای می شکنند و به اتمهای باریم و کریپتون تبدیل می کنند.
- دالتون معتقد بود که اتمها را نمی توان بوجود آورد اما امروزه برخی اتمها از جمله تکنسیم را در آزمایشگاه می سازند و یا در همجوشی هسته ای از 4 اتم هیدروژن یک اتم هلیم پدید می آورند.
- دالتون اتم را گوی توپر و ساچمه مانند تصور می کرد اما امروزه عقیده براین است که داخل اتم فضای خالی وجود دارد و الکترونها در این فضا حرکت می کنند

 

 


اندازه اتم و مولکول

از اتصال دو یا چند اتم مولکول بوجود می آید. اتم و مولکول بسیار کوچکند برای آنکه تصور روشنی از اندازه آنها داشته باشید به مثال زیر توجه کنید.

 

گفته می شود اگر یک قطره آب به بزرگی زمین فرض شود مولکول های آن به بزرگی توپ بسکتبال خواهند بود.


فعالیت:

یک قطره عطررا با احتیاط درون یک بادکنک بچکانید.
سپس بادکنک را درون لیوان تمیزی قرار داده بادکنک را باد کنید و در آن را محکم ببندید پس از چند لحظه بادکنک را از درون لیوان خارج کرده ، بی درنگ لیوان را بو کنید، لیوان بوی عطر خواهد داد یعنی مولکول های عطر آنقدر کوچکند که از دیواره بادکنک عبور کرده اند.


ویژگی های ماده
1- همه مواد از ذرات ریزی به نام اتم ساخته شده اند . علیرغم تصورات دموکریت و دالتون که اتم را تجزیه ناپذیر می دانستند، اتم از ذرات کوچکتر الکترون، پروتون و نوترون تشکیل شده است .
2- بین ذرات تشکیل دهنده ماده فضایی خالی وجود دارد . مقدار فضای خالی در مواد مختلف متفاوت است.

حالت های ماده

فاصله بین ذرات(مولکول ها)

جامد

کم

مایع

متوسط

گاز

زیاد


- در گازها فضای خالی بین مولکولها زیاد است. هنگامی که با تلمبه به درون یک توپ پر از هوا، هوای بیشتری وارد می کنید فاصله بین مولکول ها کمتر می شود به همین علت می گوییم گازها تراکم پذیرند.
- بین مولکول های مایعات هم فضای خالی وجود دارد اما فضای خالی بین مولکول ها نسبت به گازها کمتر است. هنگامی که نمک را به آرامی درون یک لیوان پر از آب می ریزیم حجم آب لیوان تغییر چندانی نمی کند یعنی نمک در فضای خالی بین مولکول های آب قرار می گیرد.


سؤال : اگر 20 سی سی الکل را با 20 سی سی آب مخلوط کنیم حجم مخلوط حاصل چقدر خواهد شد؟ چرا؟

 

- در بین مولکول های جامدات فضای خالی از دو حالت دیگر کمتر است. گفته می شود هنگامی که یک قاشق برنجی را آب نقره می دهند مقداری از نقره در فضای خالی بین مولکول های برنج نفوذ میکند.


 بطور کلی :

 

یعنی:


3- مولکول ها دائما در حال حرکتند.
جنبش و حرکت مولکول ها ی ماده نیز همانند فاصله بین آنها در حالت های مختلف ماده با هم متفاوت است و با آن نسبت مستقیم داد یعنی هر چه فاصله بین مولکول ها بیشتر باشد جنبش مولکول ها بیشتر است البته در این مورد استثنا هم وجود دارد.

 

حالت های ماده

حرکت و جنبش مولکول ها

جامد

کم

مایع

متوسط

گاز

خیلی زیاد


هنگامی که در یک شیشه عطر را باز می کنید و یا پیازی را می برید بوی عطر و پیاز در زمان کوتاه احساس می شود. هنگامی که
قطره ای جوهر در آب رها می کنید جوهر در آب پخش می شود حبه قند هم به همین طریق در آب ناپدید می شود. همه این موارد حکایت از جنبش و حرکت مولکول ها دارند البته گرما حرکت مولکول ها را افزایش می دهد.


بطور کلی:

 

جنبش و حرکت مولکولها را بصورت زیر می توان دسته بندی کرد.


فعالیت:

دو سرنگ مشابه انتخاب کرده یکی را تا نیمه از آب و دیگری را به همان اندازه از هوا پر کنید سپس دهانه هر دو سرنگ را با انگشت محکم بگیرید و پیستون را به داخل فشار دهید . چه تفاوتی مشاهده می کنید؟ دلیل این تفاوت چیست؟


 
 
به پرشین بلاگ خوش آمدید
نویسنده : پرشین بلاگ - ساعت ٤:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 
بنام خدا

كاربر گرامي

با سلام و احترام

پيوستن شما را به خانواده بزرگ وبلاگنويسان فارسي خوش آمد ميگوييم.
شما ميتوانيد براي آشنايي بيشتر با خدمات سايت به آدرس هاي زير مراجعه كنيد:

http://help.persianblog.ir براي راهنمايي و آموزش
http://news.persianblog.ir اخبار سايت براي اطلاع از
http://fans.persianblog.ir براي همكاري داوطلبانه در وبلاگستان
http://persianblog.ir/ourteam.aspx اسامي و لينك وبلاگ هاي تيم مديران سايت

در صورت بروز هر گونه مشكل در استفاده از خدمات سايت ميتوانيد با پست الكترونيكي :
support[at]persianblog.ir

و در صورت مشاهده تخلف با آدرس الكترونيكي
abuse[at]persianblog.ir
تماس حاصل فرماييد.

همچنين پيشنهاد ميكنيم با عضويت در جامعه مجازي ماي پرديس از خدمات اين سايت ارزشمند استفاده كنيد:
http://mypardis.com


با تشكر

مدير گروه سايتهاي پرشين بلاگ
مهدي بوترابي

http://ariagostar.com